Adalet & Hukuk Sünnetleri
Adalet & Hukuk başlığı altında toplanan 157 sünnet; kısa uygulama önerileri, Türkçe hadis metinleri ve kaynak bilgileriyle birlikte listelenmiştir.
Adalet & Hukuk sünnetlerinin hadis kaynakları
📚 Hadis kaynakları
- Sahih al-Bukhari (144)
- Sahih Muslim (13)
🕊️ Öne çıkan râviler
- Ebû Hüreyre (r.a.) (14)
- İbn Ömer (r.a.) (10)
- Abdullah b. Ömer (r.a.) (9)
- Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid (r.a.) (6)
- Enes b. Mâlik (r.a.) (6)
- Ebû Mûsâ (r.a.) (6)
- Abdullah b. Mes'ûd (r.a.) (5)
- Âişe (r.a.) (5)
Adalet & Hukuk ile ilgili sünnetler listesi
Kan Hakkından Sakınmak
Can hakkını ve haksız kan dökmeyi en ağır kul haklarından bilmek.
Abdullah b. Mes'ûd (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6533
Kul Hakkı İçin Helallik Almak
Kul hakkını ahirete bırakmadan dünyada helalleşmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6534
Kalpteki Kinlerden Arınmak
Cennete girmeden önce arınmayı gerektirecek kul haklarından sakınmak.
Ebû Saîd el-Hudrî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6535
Kötü Çevreden Korunmak İçin Allah'a Sığınmak
Yakın çevre ve danışman seçiminde hayrı gözetmek.
Ebû Saîd el-Hudrî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6611
Görev İstememek ve Hayırlı Olanı Yapmak
Yetkiyi istememek, yemin konusunda hayırlı olanı seçmek.
Abdurrahman b. Semure (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6622
Ehliyetli Gençlere Haksız İtiraz Etmemek
Liyakatli kimselere yaş veya önyargıyla haksız itiraz etmemek.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6627
Hükümde Allah'ın Kitabına Uymak
Hüküm ve anlaşmazlıkta Allah’ın ölçüsüne teslim olmak.
Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6633, 6634
Kamu Görevinde Hediyeden Sakınmak
Kamu görevi sebebiyle gelen hediyeleri emanet bilinciyle reddetmek.
Ebû Humeyd es-Sâidî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6636
Şahitlik ve Yeminde Ciddiyeti Korumak
Şahitlik ve yemini gelişigüzel kullanmamak.
Abdullah b. Mes'ûd (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6658
Yalan Yeminle Mal Almaktan Sakınmak
Yalan yeminle mal ve hak almaktan sakınmak.
Abdullah b. Mes'ûd (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6659, 6660
Yemin-i Gamûstan Sakınmak
Yalan ve haksızlık içeren ağır yeminden sakınmak.
Abdullah b. Amr (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6675
Yalan Yeminle Müslümanın Malını Almamak
Yalan yeminle mal ve hak almaktan kesinlikle sakınmak.
Abdullah b. Mes'ûd (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6676, 6677
Ganimet ve Kamu Hakkında Çok Titiz Olmak
Ganimet, kamu ve emanet hakkından en küçük şeyi bile izinsiz almamak.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6707
Görev İstemeyip Hayırlı Olanı Kefaretle Yapmak
Görev hırsından sakınıp yemin hayra engel olursa kefaret vermek.
Abdurrahman b. Semure (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6722
Kamu Malında Sünnete Uygun Yönetimi Korumak
Kamu ve fey mallarında sünnete uygun emanet yönetimini korumak.
Mâlik b. Evs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6728
Diyet ve Mirası Ayrı Haklar Olarak Gözetmek
Diyet ve miras haklarını birbirine karıştırmadan adaletle gözetmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6740
Anne İddiasında Merhamet ve Hikmetle Hükmetmek
Hüküm verirken gerçeği ortaya çıkaracak hikmet ve merhameti gözetmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6769
Cezada Ölçü ve Sorumluluk Duygusunu Korumak
Hüküm ve cezada ölçü, ihtiyat ve sorumluluk duygusu taşımak.
Ali b. Ebî Tâlib (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6778
Hırsızlığın Küçük Görünen Kapısından Sakınmak
Hırsızlığın küçük görünen kapısını bile ciddiye almak.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6783
Kan, Mal ve Namus Dokunulmazlığını Korumak
Müminin can, mal ve namus dokunulmazlığını kutsal bilmek.
Abdullah (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6785
Adalette Zengin Fakir Ayrımı Yapmamak
Adalette itibarlı ve zayıf kimse arasında ayrım yapmamak.
Âişe (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6787
Had Cezasında Aracılık Yapmaktan Sakınmak
Hukuk kesinleştikten sonra adaleti bozacak aracılıktan sakınmak.
Âişe (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6788
Miras Değil Kul Hakkı Olan Malı Korumak
Başkasının malını korumayı kul hakkı bilinciyle ciddiye almak.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6797
Mal Emniyetinde Nisap ve Değer Ölçüsünü Gözetmek
Mal emniyetinde ceza şartlarının ölçülü ve belirli olduğunu bilmek.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6798
Hırsızlığı Başından Küçük Görmemek
Hırsızlığın küçük görünen başlangıcından sakınmak.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6799
Emanete İhanet ve Yol Kesmeyi Ağır Görmek
Emanet, can ve kamu güvenliğine ihanetten sakınmak.
Enes (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6802
Kamu Güvenliğini Bozan Ağır Suçtan Sakınmak
Kamu güvenliğini bozan cinayet ve eşkıyalıktan sakınmak.
Enes (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6803
Cuma Günü Uygulanan Hükümde Sünneti Esas Almak
Hukukî hükümlerde şahsî görüş değil sünnet ölçüsünü esas almak.
Ali (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6812
Ağır İtiraflarda Şartları Titizlikle Gözetmek
Ağır itiraf ve hukukî meselelerde şartları titizlikle gözetmek.
Câbir b. Abdullah el-Ensârî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6814
Ağır İkrarda Akıl ve Evlilik Durumunu Sorgulamak
Ağır ikrarda akıl, tekrar ve evlilik şartlarını titizlikle araştırmak.
Ebû Hüreyre / Câbir (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6815, 6816
Delili Gizlemeyip Hakikati Ortaya Çıkarmak
Hükümde delili gizlememek ve hakikati ortaya çıkarmak.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6819
Ağır İkrarda Şüphe İhtimalini Araştırmak
Ağır ikrarda şüphe ihtimallerini araştırıp hükmü kesinleştirmek.
İbn Abbâs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6824
Ağır İkrarda Akıl ve Evlilik Şartını Sormak
Ağır ikrarda akıl ve evlilik şartını araştırmak.
Ebû Hüreyre / Câbir (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6825, 6826
Hükümde Fidye Pazarlığı Değil Allah'ın Kitabını Esas Almak
Hukukî meselede fidye pazarlığı değil Allah'ın hükmünü esas almak.
Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6827, 6828
Kritik Kamu Meselelerini Ehline ve Yerinde Anlatmak
Kritik kamu meselelerini ehline ve doğru zeminde anlatmak.
İbn Abbâs / Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6830
Hüküm Uygulamasında Yetki ve Görevlendirmeyi Bilmek
Hükümde yetki, delil ve görevlendirme ölçüsünü bilmek.
Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6835, 6836
Delil Gizlenince Hakikati Ortaya Çıkarmak
Delil gizlenince hakikati ortaya çıkarmak.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6841
Suçlamada Tahkik ve İkrar Şartını Gözetmek
Suçlamada tahkik, ikrar ve doğru hükmü gözetmek.
Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6842, 6843
Ta'zirde Ölçüyü Aşmamak
Ta'zir ve eğitim cezasında ölçüyü aşmamak.
Ebû Bürde (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6848
Cezada Sınırı Aşmama İlkesini Korumak
Cezada sınırı aşmama ilkesini korumak.
Abdurrahman b. Câbir rivayeti · Sahih al-Bukhari 6849
Eğitim Cezasında Had Sınırını Aşmamak
Eğitim veya disiplin cezasında meşru sınırı aşmamak.
Ebû Bürde el-Ensârî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6850
Şüpheli Davranışı Delil Yerine Koymamak
Şüpheli davranışı kesin delil yerine koymamak.
Kâsım b. Muhammed / İbn Abbâs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6855
Yargıda Yetkili Görevlendirme ve İkrar Şartını Gözetmek
Yargıda yetki, ilim ve ikrar şartını gözetmek.
Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid el-Cühenî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6859, 6860
Haram Kana Bulaşmaktan Sakınmak
Haksız yere kan dökmekten kesinlikle sakınmak.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6862
Haksız Cana Kıymayı Çıkmaz Yol Bilmek
Haksız cana kıymayı telafisi çok ağır bir çıkmaz bilmek.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6863
Kelime-i Tevhid Söyleyeni Öldürmekten Sakınmak
Kelime-i tevhid söyleyeni şüpheyle öldürmekten sakınmak.
Mikdâd b. Amr / İbn Abbâs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6865, 6866
Haksız Öldürme Geleneği Başlatmaktan Sakınmak
Kötülükte ilk çığırı açmanın vebalinden sakınmak.
Abdullah b. Mes'ûd (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6867
Kelime-i Tevhid Söyleyeni Niyet Şüphesiyle Öldürmemek
İman beyanını niyet şüphesiyle geçersiz saymamak.
Üsâme b. Zeyd (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6872
Cinayet İkrarını Tahkik Edip Adaleti Sağlamak
Cinayet iddiasında işaret, sorgu ve ikrarla hakikati ortaya çıkarmak.
Enes b. Mâlik (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6876
Mağdur Beyanını Dikkatle Dinleyip Kısas Hakkını Korumak
Mağdurun beyanını dikkatle dinleyip adalet hakkını korumak.
Enes b. Mâlik (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6877
Kısasta Suça Denk Karşılığı Gözetmek
Kısasta mağdur hakkını ve suça denk karşılığı gözetmek.
Enes (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6879
Haksız Kan Talep Etmekten ve Cahiliye Âdetinden Sakınmak
Haremde zulümden, cahiliye âdetlerinden ve haksız kan talebinden sakınmak.
İbn Abbâs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6882
Hata ile Öldürmede Affı ve Duayı Seçmek
Hata ile ortaya çıkan acı olayda affı ve duayı tercih etmek.
Âişe (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6883
Cinayet İkrarını Tahkik Edip Kısası Uygulamak
Cinayet davasında mağdur işaretini ve fail ikrarını titizlikle değerlendirmek.
Enes b. Mâlik (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6884
Kadına Karşı Cinayette Kısas Hakkını Korumak
Kadına veya zayıfa karşı işlenen cinayette kısas hakkını korumak.
Enes b. Mâlik (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6885
Yanlışlıkla Öldürmede Affı Sürdürmek
Yanlışlıkla işlenen ağır hatada affı ve dua dilini korumak.
Âişe / Huzeyfe (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6890
Isırma ile Verilen Zararda Haksız Diyet İstememek
Kendi saldırgan davranışı sebebiyle oluşan zararda haksız diyet istememek.
İmrân b. Husayn (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6892
Haksız Isırma Sonucu Oluşan Zararı Dava Etmemek
Haksız saldırının sonucunu başkasına yüklememek.
Ya'lâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6893
Diş Kırmada Kısas Hakkını Bilmek
Yaralamada mağdurun kısas hakkını tanımak.
Enes (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6894
Toplu Cinayet ve Yaralamada Ortak Sorumluluğu Bilmek
Toplu cinayet ve yaralamada ortak sorumluluğu bilmek.
İbn Ömer / Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6896
Delil Olmadan Kan Davasında Hüküm Vermemek
Kan davasında delil ve usul olmadan hüküm vermemek.
Sehl b. Ebî Hasme (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6898
Kasâme ve Kan Davasında Şüpheyi Derinlemesine Değerlendirmek
Kasâme ve kan davalarında şüpheyi derinlemesine değerlendirmek.
Ebû Kılâbe / Enes (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6899
Cenin Diyetinde Şahitlikle Hükmü Teyit Etmek
Cenin diyeti gibi hükümlerde şahitlikle bilgiyi teyit etmek.
Muğîre b. Şu'be / Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6905, 6906
Cenin Hükmünde Sahabe Şahitliğine Başvurmak
Önemli hukukî hükümlerde sahabe şahitliğine başvurmak.
Muğîre / Muhammed b. Mesleme (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6907, 6908
Cenin Diyeti Meselesinde Şûra Yapmak
Cenin diyeti gibi hassas meselelerde şûra ile hareket etmek.
Urve / Muğîre b. Şu'be (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6908b
Anlaşmalı Kişinin Can Dokunulmazlığını Korumak
Anlaşmalı ve koruma altındaki kişinin can hakkını korumak.
Abdullah b. Amr (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6914
Cezada Ateşle Azap Vermekten Sakınmak
Ceza uygulamasında bile ateşle azap vermekten sakınmak.
İkrime / İbn Abbâs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6922
Görev İstemeyene Görev Vermeyi Esas Almak
Görev isteyen hırslı kişiye değil emaneti taşıyacak kişiye görev vermek.
Ebû Mûsâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6923
Hata Yapan Bedir Ehline Karşı Ölçülü Davranmak
Hata yapan mümin hakkında niyet, geçmiş fazilet ve delili birlikte değerlendirmek.
Ali (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6939
Hak Tebliğinde Açık Uyarı ve Adaletli Muamele Yapmak
Hak tebliğinde açık konuşmak ve muhataba süreci bildirmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6944
Zorlanan Mağdura Ceza Yüklememek
Zorlanan mağdura ceza yüklememek ve failin sorumluluğunu bilmek.
Safiyye bint Ubeyd / Zührî · Sahih al-Bukhari 6949
Mahkemede Haksız Kazanılan Hakkı Ateş Parçası Bilmek
Mahkemede haksız şekilde kazanılan şeyi gerçek hak sanmamak.
Ümmü Seleme (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6967
Kamu Görevinde Hediyeyi Rüşvet Kapısı Yapmamak
Kamu görevinde verilen hediyeyi kişisel kazanca çevirmemek.
Ebû Humeyd es-Sâidî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 6979
Hizmette Ebû Bekir ve Ömer Örneğini Hatırlamak
Topluma hizmette güç, sebat ve bereket için çalışmak.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7019
Sorumlulukta Güçlü Hizmeti Örnek Almak
Sorumlulukta topluma fayda sağlayan güçlü hizmeti örnek almak.
Sâlim'in babası / İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7020
Topluma Su Taşıyan Liderlik Sorumluluğunu Hatırlamak
Liderlikte bereketli hizmet ve güçlü icra sorumluluğunu hatırlamak.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7021
İnsanları Rahatlatan Hizmeti Üstlenmek
İnsanları rahatlatan hizmeti sorumluluk bilinciyle üstlenmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7022
Harcın Öldürme Olduğunu Bilip Can Hakkını Korumak
Harcın öldürme olduğunu bilip can hakkını korumak.
Ebû Mûsâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7065
Müslümana Silah Kaldırmamak
Müslümana ve topluma karşı silah kaldırmaktan kesinlikle sakınmak.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7070
Silahı Ümmete Karşı Tehdit Yapmamak
Silahı Müslümanlara karşı tehdit ve fitne aracına çevirmemek.
Ebû Mûsâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7071
Birbirinin Boynunu Vuranlardan Olmamak
Müslümanların birbirine can düşmanı olacağı fitneden uzak durmak.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7077
Kan, Mal ve Irz Dokunulmazlığını Tebliğ Etmek
Kan, mal ve onur dokunulmazlığını hem yaşamak hem başkasına tebliğ etmek.
Ebû Bekre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7078
Müslüman Kanı Dökmeyi Küfre Dönüş Gibi Görmek
Müslüman kanı dökmeyi ve iç çatışmayı en ağır fitnelerden bilmek.
İbn Abbâs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7079
Veda Haccı Uyarısını Dinleyip İç Çatışmadan Sakınmak
Veda Haccı uyarısını ciddiye alıp Müslümanlar arası çatışmadan uzak durmak.
Cerîr (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7080
İki Müslümanın Savaş Niyetiyle Karşılaşmasından Sakınmak
Savaş niyetiyle Müslümana yönelmekten ve iç çatışmaya katılmaktan sakınmak.
Hasan / Ahnef / Ebû Bekre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7083
Resûle ve Meşru Emire İtaati Allah'a İtaatle Bağlamak
Meşru otoriteye itaatin dinî sorumluluk yönünü bilmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7137
Herkesin Sorumluluğundaki Emaneti Gözetmesi
Kendi sorumluluk alanındaki emaneti gözetmek.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7138
Otorite Konusunda Hevaya ve Asılsız Söze Kapılmamak
Yönetim ve otorite konularında heva, söylenti ve asılsız nakilden sakınmak.
Muhammed b. Cübeyr / Muâviye · Sahih al-Bukhari 7139
Yönetim Meselesinde Hadis Ölçüsünü Bilmek
Yönetim meselelerinde sahih hadis ölçüsünü bilmek.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7140
Meşru Yöneticiye Masiyet Olmadıkça İtaat Etmek
Meşru yöneticiye masiyet emretmediği sürece itaat ve düzeni korumak.
Enes b. Mâlik (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7142
Masiyet Emredilirse İtaat Etmemek
İtaatin sınırını Allah’a isyan emri geldiğinde bilmek.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7144
İtaatin Yalnız Marufta Olduğunu Bilmek
İtaatin sadece meşru ve doğru işlerde olduğunu bilmek.
Ali (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7145
Yöneticilik İstememek ve Daha Hayırlısını Görünce Yemini Bozup Kefaret Vermek
Yöneticiliği hırsla istememek; daha hayırlı yol çıkınca yemini kefaretle düzeltmek.
Abdurrahman b. Semüre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7146
Yöneticiliği İstememek ve Yardımı Allah'tan Beklemek
Yöneticiliği hırsla istememek; verilirse emaneti Allah’ın yardımıyla taşımak.
Abdurrahman b. Semüre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7147
Emirlik Hırsının Ahirette Pişmanlık Olacağını Bilmek
Makamın ilk cazibesine aldanmayıp ahiret sorumluluğunu hatırlamak.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7148
Makam İsteyene Görev Vermemek
Görev dağıtırken makam hırsını ehliyet ölçüsü olarak sorgulamak.
Ebû Mûsâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7149
Yönetimde Samimi Gözetimi Terk Etmemek
Yönetilenleri samimiyetle gözetmek ve emaneti ihmal etmemek.
Ma'kıl b. Yesâr (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7150
Yönettiği İnsanları Aldatmaktan Sakınmak
Yönetim ve sorumluluk alanında aldatma ve ihanet etmemek.
Ma'kıl b. Yesâr (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7151
Kamu Düzeninde Görev Dağılımını Meşru Şekilde Yapmak
Kamu düzeninde görev ve güvenlik sorumluluklarını meşru şekilde yürütmek.
Enes (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7155
Görev Verirken Yetkili Yardımcılar Atamak
Görev alanlarında ehil yardımcılarla temsil ve koordinasyon kurmak.
Ebû Mûsâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7156
Hüküm Gerektiren Ağır Konularda Şer'î Otoriteyi Gözetmek
Ağır ceza ve hüküm gerektiren konuları bireysel tepki değil, şer‘î otorite ve ilimle değerlendirmek.
Ebû Mûsâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7157
Öfkeliyken Hüküm Vermemek
Öfke halindeyken karar, hüküm ve kritik değerlendirme yapmamak.
Ebû Bekre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7158
Resmî Yazışmalarda Doğrulama ve Mühür Kullanmak
Resmî yazışmalarda belgenin kabul göreceği doğrulama yöntemlerini kullanmak.
Enes b. Mâlik (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7162
Kendi Aleyhine İtiraflarda Akıl ve Delili Kontrol Etmek
Ağır itiraf ve ceza konularında acele değil, akıl ve delil kontrolü gerektiğini bilmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7167
Yargı Kararlarının Uygulama Yerini Usule Göre Ayırmak
Yargı kararlarının uygulama yerini ve usulünü yetkili düzen içinde görmek.
Câbir b. Abdullah (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7168
Mahkemede Haksız Kazanılan Haktan Sakınmak
Davada haksız olduğunu bildiği bir hakkı mahkeme kararıyla bile almamak.
Ümmü Seleme (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7169
Delil ve Şahitlikte Şüpheye Kapı Açmamak
Yargı ve hak iddialarında delil, şahitlik ve şüpheden uzaklık ilkesini gözetmek.
Ebû Katâde (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7170
Yönetimde Kolaylaştırıp Müjdelemek
Görev ve davette kolaylaştırmak, müjdelemek ve ekip uyumunu korumak.
Ebû Bürde / Ebû Mûsâ (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7172
Kamu Görevlisinin Hediyeden Sakınması
Kamu görevinden doğan hediyeyi kişisel kazanç gibi görmemek.
Ebû Humeyd es-Sâidî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7174
Ehliyetli Kimseyi Soyuna Bakmadan Öne Geçirmek
Ehliyet ve ilmi esas alıp sosyal statüye göre küçümsememek.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7175
Toplumsal Kararı Temsilcilerle Netleştirmek
Toplumsal kararlarda rızayı temsilciler aracılığıyla netleştirmek.
Urve / Mervân / Misver (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7176, 7177
Haksız Mahkeme Kazancını Ateş Parçası Bilmek
Kendi haksızlığını bildiği davada mahkeme kararıyla hak yememek.
Ümmü Seleme (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7181
Hüküm Lehine Çıksa da Haksız Malı Almamak
Mahkemede kazanmış görünse bile haksız olduğunu bildiği malı almamak.
Ümmü Seleme (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7185
Borçlu ve Muhtaç Kimsenin Malında Maslahatı Gözetmek
Kişinin mal tasarrufunda kendi ve ailesinin maslahatını da gözetmek.
Câbir (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7186
Ehliyetli Genç Lideri Haksız Eleştiriden Korumak
Ehliyetli kimseyi yaş, soy veya önyargı sebebiyle haksız eleştirmemek.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7187
Hatalı Komut Karşısında Masum Kan Dökmemek
Hatalı komut karşısında masum kan dökmekten kaçınmak.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7189
Ağır Ceza Davalarında Büyükleri Konuşturup Yazılı Süreç Yürütmek
Ağır kan davalarında usul, yazışma, yemin ve sulh yollarını gözetmek.
Ebû Leylâ / Sehl b. Ebî Hasme · Sahih al-Bukhari 7192
Allah'ın Kitabına Göre Hükmetmek
Yargıda hevaya ve fidyeye değil, şer‘î hükme ve usule bağlı kalmak.
Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7193, 7194
Yönetimde Tercüman ve Dil Ehliyetinden Yararlanmak
Yönetim ve yargıda doğru anlamak için güvenilir tercüman kullanmak.
Zeyd b. Sâbit / Ebû Cemre · Sahih al-Bukhari 7195
Tercümanla Doğrulama Yapmak
Tercüman kullanılan görüşmelerde doğrulama ve çapraz kontrol yapmak.
İbn Abbâs / Ebû Süfyân (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7196
Kamu Görevlisini Hesaba Çekmek
Kamu görevinde hesap vermek ve görev sebebiyle gelen hediyeyi reddetmek.
Ebû Humeyd es-Sâidî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7197
Yöneticinin Yakın Danışman Çevresini Hayırdan Seçmesi
Yakın danışman ve ekip çevresini hayra yönelten kimselerden seçmek.
Ebû Saîd el-Hudrî (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7198
Biatte Hak Üzere Durmak ve Kınamadan Korkmamak
Meşru itaatle birlikte hak sözü ve adaleti korumak.
Ubâde b. Sâmit (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7199, 7200
Delil Olmadan Ağır Hüküm Vermemek
Ağır itham ve cezalarda delilsiz hüküm vermemek.
İbn Abbâs / Kâsım b. Muhammed · Sahih al-Bukhari 7238
Islahın Zamanını ve İnsanların Hazırlığını Gözetmek
Doğru ıslahı yaparken toplumun hazırlığını ve fitne riskini gözetmek.
Âişe (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7243
Emanet Görevini Güvenilir Kişiye Vermek
Emanet gerektiren temsil görevlerini güvenilir kişilere vermek.
Huzeyfe (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7254
Masiyette İtaat Olmadığını Bilmek
Emir ve otorite karşısında itaatin sınırını marufla belirlemek.
Ali (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7257
Dava Konusunda Özet Haberi de Kayda Almak
Yargı ve ihtilaf konularında güvenilir haberleri dikkatle kaydetmek.
Ebû Hüreyre ve Zeyd b. Hâlid (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7258, 7259
Hükmü Allah'ın Kitabına Göre Vermek
Yargı konularında kişisel anlaşma değil, Allah’ın hükmü ve yetkili süreç esas alınır.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7260
Resmî Mesajı Doğru Muhataba Ulaştırmak
Resmî mesaj ve görevi doğru silsileyle muhatabına ulaştırmak.
İbn Abbâs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7264
İtaati Allah ve Resûlün Sünnetiyle Sınırlamak
İtaat sözünü Allah ve Resûlün sünnetiyle ve güç yetirme sınırıyla vermek.
Abdullah b. Dînâr / İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7272
Önceki Salih Uygulamaya Uyarak Karar Vermek
Yeni bir karar alırken Peygamber ve salih halife uygulamasını ölçü almak.
Ebû Vâil / Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7275
Kur'an Ayeti Hatırlatılınca Öfkeyi Durdurmak
Öfke anında Kur’an hatırlatılınca hemen durmak.
İbn Abbâs / Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7286
Hükümde Tek Haberi Şahitle Teyit Etmek
Yargı meselelerinde haberin doğruluğunu şahitlikle güçlendirmek.
Muğîre b. Şu'be (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7317, 7318
Kritik Konuşmayı Ehli Mecliste Yapmak
Kritik kamu konuşmasını ehil mecliste ve doğru zeminde yapmak.
İbn Abbâs / Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7323
Sahih Ölçüleri Değiştirmemek
Dinî ölçü ve standartlarda tarihî ölçü farklarını dikkate almak.
Sâib b. Yezîd (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7330
Yargı Cezalarında Yetkili Süreci Esas Almak
Ağır ceza hükümlerini bireysel tepki değil, yetkili yargı süreci içinde görmek.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7332
Davet Öncesi Uyarıyı Açık ve Tekrarlı Yapmak
Davet, uyarı ve kamu kararlarında mesajı açık ve tekrar ederek bildirmek.
Ebû Hüreyre (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7348
İctihadda İsabet ve Hata Ecrini Bilmek
Ehliyetli kişinin delile dayalı ictihadında isabet ve hata dengesini bilmek.
Amr b. el-Âs (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7352
Peygamberden Sonra Ebû Bekir'e Yönlendirmeyi Bilmek
Önemli meselelerde ehil kişiye yönlendirmeyi kabul etmek.
Cübeyr b. Mut'im (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7360
Hassas Konularda İstişare Edip Delil Beklemek
Hassas meselelerde acele hüküm vermeden istişare etmek.
Âişe (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7369
Zor Kararda İnşallah Diyerek Dönüş Planı Yapmak
Zor karar ve geri dönüşlerde Allah’ın meşietini anarak hikmetli davranmak.
Abdullah b. Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7480
Dağıtımda Kalp Hâllerini Gözetmek
Paylaşım ve yönetimde insanların kalp hâllerini de gözetmek.
Amr b. Tağlib (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7535
Dinî Hükmü Gizlemekten Sakınmak
Dinî ve hukukî hükmü çıkar uğruna gizlemekten sakınmak.
İbn Ömer (r.a.) · Sahih al-Bukhari 7543
Gücü Yettiğince Dinlemek, İtaat Etmek ve Nasihat Etmek
Gücü yettiğince sorumluluk alıp hayırhahlık göstermek.
Cerîr b. Abdullah (r.a.) · Sahih Muslim 56c
Kelime-i Tevhid Söyleyeni Öldürmekten Sakınmak
Tevhid ikrarı sonrası can güvenliğini ciddiyetle korumak.
Mikdâd b. Esved (r.a.) · Sahih Muslim 95a
İslam İkrarını Zahire Göre Kabul Etmek
İkrar edilen tevhid sözünü hafife almamak.
Mikdâd b. Esved (r.a.) · Sahih Muslim 95b
Bedir Sahabîsinin Can Güvenliği Sorusu
Savaş ve öfke anında bile dinî sınırı korumak.
Mikdâd b. Amr (r.a.) · Sahih Muslim 95c
Kalpteki Niyeti Yargılamaktan Sakınmak
İnsanların kalbi hakkında hüküm vermekten sakınmak.
Üsâme b. Zeyd (r.a.) · Sahih Muslim 96a
Lâ İlâhe İllallah Diyeni Koruma Bilinci Taşımak
Tevhid ikrarının dokunulmazlığını çok ciddi görmek.
Üsâme b. Zeyd (r.a.) · Sahih Muslim 96b
Kıyamette Kelime-i Tevhid Karşısında Sorumluluğu Düşünmek
Kelime-i tevhidin ahiret sorumluluğunu düşünmek.
Cündeb b. Abdullah (r.a.) · Sahih Muslim 97
Yönetimde Emanete Hıyanetten Sakınmak
Yönetimde ve sorumlulukta emanete sadık kalmak.
Ma‘kıl b. Yesâr (r.a.) · Sahih Muslim 142a
Sorumlu Olduğu Kişilere Hıyanet Etmemek
Sorumluluk verilen kişilere karşı dürüst olmak.
Ma‘kıl b. Yesâr (r.a.) · Sahih Muslim 142b
Emanet Sorumluluğunu Ölüm Anında Bile Hatırlamak
Emanet uyarılarını geç kalmadan dikkate almak.
Ma‘kıl b. Yesâr (r.a.) · Sahih Muslim 142c
Müslümanların İşinde Gayret ve Nasihati Terk Etmemek
Sorumluluk alınca gayret ve hayırhahlık göstermek.
Ma‘kıl b. Yesâr (r.a.) · Sahih Muslim 142d
Pay Dağıtımında Hikmeti Anlamak
Hüküm verirken görünmeyen hikmetleri hesaba katmak.
Sa'd b. Ebî Vakkâs (r.a.) · Sahih Muslim 150c
Dış Tercihlerde Peygamber Hikmetini Teslim Etmek
Peygamberin hikmetine teslimiyet göstermek.
Muhammed b. Sa'd (r.a.) · Sahih Muslim 150d